Ý nghĩa và vai trò của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt

Văn hóa Việt Nam

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt đã có từ nhiều đời xưa. Đó là một phong tục đẹp, giàu văn hóa có ý nghĩa nhân văn và giáo dục truyền thống cho các thế hệ con cháu. Ở Việt Nam, phong tục này chính là minh chứng rõ ràng nhất về đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn, sự thành kính của con cháu với đấng sinh thành và những người đã khuất.

Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa và vai trò của phong tục này trong đời sống tinh thần người Việt.

Tìm hiểu định nghĩa về tổ tiên

Tổ tiên hay còn gọi là gia tiên bao gồm những người thân thuộc của các đời trước đã mất còn được tưởng nhớ và thờ cúng trên bàn thờ trong gia đình. Tổ tiên (gia tiên) ngự trên bàn thờ mỗi gia đình thường được tính từ 4 đời gồm: phụ mẫu (cha mẹ); tổ phụ; tổ mẫu (ông, bà); tằng tổ phụ; tằng tổ mẫu (cụ ông, cụ bà); cao tổ phụ; cao tổ mẫu (kị ông, kị bà). Từ đời thứ 5 trở về trước gọi là ngũ đại mai thần chủ (đời thứ ngũ đại thì chôn bài vị), thờ ở gian bên nhà thờ họ, con cháu thường không phải thờ ở gia đình nữa.

Minh họa bàn thờ cúng tổ tiên trong văn hóa người Việt
Bàn thờ gia tiên để thờ cúng những người thân trong gia đình đã mất

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là việc lập bàn thờ tại nhà và lễ bái tổ tiên trong những ngày giỗ (ngày mất); tết (âm lịch); sóc (mùng một); vọng (ngày rằm)… Người xưa quan niệm rằng dù ông bà, tổ tiên đã mất nhưng linh hồn vẫn ngự trên bàn thờ. Ông bà sẽ theo dõi công việc hàng ngày, giúp đỡ, phù hộ cho con cháu. Người xưa quan niệm rằng người sống làm việc gì cũng phải xem tổ tiên, ông bà có chấp nhận hay không.

Mỗi tuần tiết hoặc nhật kỵ đều có thể làm lễ dâng cúng gia tiên. Lễ bái là nghi thức nối giữa người sống và người đã khuất. Mục đích để xin sự phù hộ trong gia đình. Ngoài những dịp giỗ tết, ma chay, sóc vọng còn có thể cầu cúng, lễ bái trong nhiều dịp khác. Có thể kể đến như gia đình có thêm thành biên mới; dựng vợ gả chồng cho con cái; được thăng quan tiến chức

Lễ tổ tiên thường có lễ cáo và lễ tạ và thường. Việc này thường do người chủ gia đình làm chủ lễ, đặt đồ lễ lên bàn thờ. Người chủ lễ mũ áo chỉnh tề thắp hương đứng trước bàn thờ khấn vái. Sau khi tàn tuần nhang, gia trưởng làm lễ tạ. Tiến hành đem hóa vàng mã, hạ đồ cúng lễ xuống để mọi người cùng thụ lộc.  Khi cúng mặn thì cáo lễ xong, người ta hạ y môn treo trước bàn thờ tổ tiên hưởng đồ lễ. Lễ tạ xong, y môn lại được vén lên.

Bàn thờ tổ tiên không thể thiếu trong văn hóa tâm linh người Việt
Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, hiếu kính của con cháu

Văn khấn tổ tiên

Bài văn khấn gia tiên nói rõ ngày làm lễ, lý do, liệt kê đồ lễ, và những điều cầu xin. Văn khấn xưa dùng chữ Nho. Ngày nay thường dùng chữ Quốc ngữ để các thế hệ mới dễ thuộc, dễ hiểu. Trong những gia đình khi người chồng đã mất, con cái còn nhỏ thì người vợ thường đảm nhận việc cúng khấn trong gia đình.

Lễ tạ trong nghi thức thờ cúng tổ tiên

Lễ tiến hành sau lễ cầu xin, sau khi cầu xin đã ứng nghiệm. Sau một hoặc ba tuần hương, người chủ lễ vào lễ tạ để xin phép gia tiên hạ mâm cỗ cúng cho cháu con hưởng lộc. Lễ tạ ở đây có ý nghĩa tạ ơn tổ tiên đã hưởng lộc và ban phúc lành cho con cháu, gia đình.

Hạ cỗ sau khi dâng cúng

Mâm cỗ cúng sau khi dâng cúng trên bàn thờ được một hoặc ba tuần hương thì hạ xuống để cho con cháu hưởng lộc. Người xưa quan niệm rằng người đã khuất chỉ thụ hưởng hương hoa mà không dùng món ăn thật có trên mâm cỗ cúng.

Tổng kết

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên hay còn gọi được gọi khái quát là Đạo Ông Bà, Đạo Hiếu. Đây là tục lệ thờ cúng những người đã khuất trong gia đình. Đối với người Việt, Phong tục thờ cúng tổ tiên gần như trở thành một thứ tôn giáo quan trọng. Hầu hết các gia đình đều có bàn thờ tổ tiên trong nhà. Ít nhất là có Bát hương trong nhà. Việc này không chỉ để tưởng nhớ những người thân mà còn thể hiện sự đền ơn, lòng thành kính tới tổ tiên. Trong đó các nghi thức thờ cúng tổ tiên rất quan trọng. Hầu hết người Việt nào cũng ít nhiều nắm được.

Mong rằng những thông tin vừa rồi sẽ giúp bạn hiểu hơn về tập tục đẹp này của Việt Nam. Hãy tiếp tục theo dõi website để có thêm những thông tin thú vị khác nhé.

Trả lời